Afschaffing van de democratie: hoe doe je dat, en zou het nu nog kunnen gebeuren?

Laura Dekker | 3 oktober 2022

In 1933 komt Hitler aan de macht en verandert hij Duitsland van een democratie in een dictatuur. De grote gevolgen hiervan zijn bekend. Maar hoe was het mogelijk dat de nazipartij aan de macht kwam? Wat deed Hitler om de democratie en rechtsstaat af te schaffen? En zou het afschaffen van de democratie en rechtsstaat vandaag de dag ook nog mogelijk zijn?

De weg naar afschaffing van de democratie in Duitsland

Vanaf 1919, een jaar nadat de Eerste Wereldoorlog is afgelopen, is Duitsland een republiek (staat zonder koningshuis). Duitsland heeft de Eerste Wereldoorlog verloren, waardoor veel mensen ontevreden zijn en verlangen naar betere tijden. Hoewel het midden jaren twintig steeds beter gaat met Duitsland, komt hier in 1930 een einde aan. Door een wereldwijde economische crisis kan Duitsland zijn oorlogsschulden niet meer betalen. Miljoenen Duitsers raken werkloos, politieke partijen lukt het niet meer om samen te werken en er zijn constant nieuwe verkiezingen. Dit zorgt voor grote onrust en ontevredenheid onder de Duitse bevolking.

De nationaalsocialistische partij van Hitler, de NSDAP, maakt dankbaar gebruik van deze onrust. Zij hebben grote kritiek op de Duitse regering en zetten zichzelf neer als de partij die Duitsland weer beter kan maken. De NSDAP heeft een grote aantrekkingskracht op vele Duitsers, maar waarom?

1. De partij straalt kracht en dynamiek uit,
aangevoerd door een sterke leider

2. De nazileiders zijn jonge mannen, terwijl politici
van andere partijen vooral oud en grijs zijn

3. De NSDAP richt zich op alle lagen van de samenleving, in plaats van een specifieke groep

4. De NSDAP richt zich ook op mensen
die in het verleden niet stemden

Begin jaren dertig kunnen de politieke partijen in Duitsland niet meer om de NSDAP heen. De NSDAP groeit uit tot een populaire politieke partij (18,2% van de stemmen in 1930, 33,1% in 1932). Onder druk van de bevolking benoemt Paul von Hindenburg, de rijkspresident, Hitler tot zijn opvolger. Dit is het startschot voor de NSDAP om in 1933 binnen een paar maanden de basis te leggen voor een nationaalsocialistische dictatuur. Maar hoe kon dat gedaan worden?

VAN DEMOCRATIE NAAR DICTATUUR: EEN CHECKLIST  

Beperk burgerrechten zoals de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid 

Door de vrijheid van meningsuiting, de persvrijheid en de vrijheid van demonstratie te onderdrukken, kon mensen die kritiek hadden op Hitler en de NSDAP de mond gesnoerd worden. Zo werden bijvoorbeeld ook boeken van Joodse en linkse schrijvers verboden en verbrand.

 

Gebruik intimidatie en geweld om politieke tegenstanders bang te maken

De NSDAP had knokploegen en andere gewapende groepen om op straat te laten zien wie er de baas was. Tegenstanders werden in elkaar geslagen, of soms zelfs vermoord. Zo durfden steeds minder mensen zich uit te spreken tegen de nationaalsocialisten.

Gebruik de politie om tegenstanders te arresteren

De politie kreeg de macht om willekeurig huizen te doorzoeken en mensen te arresteren. Politieke gevangenen en andere tegenstanders werden samengebracht in werk- en concentratiekampen, waar ze mishandeld, gemarteld en soms gedood worden.

Laat alle rechters ontslaan die het niet met de partij-ideeën eens zijn

Door alleen nog maar rechters in dienst te hebben die achter het nationaalsocialisme stonden, kon de NSDAP de rechten van de Duitse bevolking onbestraft verder inperken. Hitler en zijn volgelingen konden in alles hun gang gaan, zonder dat ze hiervoor juridisch bestraft werden.

Verbied alle andere politieke partijen

Doordat er geen andere politieke partijen meer waren waar de NSDAP het tijdens verkiezingen van moest winnen en politieke tegenstanders uit de weg geruimd werden, lag de weg vrij om de volledige politieke macht over Duitsland te krijgen.

Aan de slag

Benieuwd naar de mening van je klasgenoten over deze onderwerpen? Klik hier voor films met vragen en stellingen om in de klas te bespreken.

Cookie toestemming
Om de gebruikerservaring te verbeteren gebruiken wij geanonimiseerde analytische cookies.